LINK-ASIA COMPANY LTD. Nepal Tour Company Ltd. NIK Nepal Travel Subhechha Mart and Restaurant GME REMIT

नायक न्यायाधीश- टेकनारायण कुँवर

बालकृष्ण बस्नेत |

अदालत र न्यायाधीशका खराब कामबारे समाचारले हरेक दिनजसो अखबारका पाना भरिरहेका बेला अपवाद बने, टेकनारायण कुँवर । सर्वोच्च तहकै कतिपय न्यायाधीश आफ्नै कामकारबाहीका कारण चर्को विवादमा तानिएकै साता ललितपुर जिल्ला न्यायाधीश कँुवर भने न्यायसम्पादनमा अब्बल ठहरी अमेरिकी सरकारबाट सम्मानित भएका छन् । अमेरिकी विदेशमन्त्री जोन केरीले उनलाई मानव बेचबिखन तथा ओसारपसारको रोकथाममा न्यायालयमा बसेर उत्कृष्ट काम गरेको भन्दै '२०१४ हिरो एक्टिङ टु इन्ड मोर्डन सेलभरी अवार्ड' प्रदान गरेका थिए ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालय (डिपार्टमेन्ट अफ स्टेट) ले विश्वभर उत्कृष्ट काम गर्ने विविध क्षेत्रका व्यक्तित्वलाई वर्षेनि उक्त सम्मान दिंदै आएको छ । न्यायालयबाट भने विरलै पाउने उक्त सम्मान हात पार्ने ४९ वर्षे कुँवर पहिलो नेपाली न्यायाधीश हुन् । अमेरिकी सरकारले दिने सम्मान आफ्नै सहकर्मीले पाएको खबरले नेपालका न्यायाधीश, कानुन व्यवसायी, सरकारी वकिल तहमा झनै खुसी र उत्साह थपेको छ । सामान्यतः बाहिरी दुनियाँबाट टाढै रहेको मानिने अदालती सेवामा रहेर पनि विश्व चिनाउने काम गर्न सकिने रहेछ भनी प्रमाणित भएको छ, यसपटक । सम्मान थापेर केही दिन अमेरिकामै रहेका न्यायाधीश कुँवर अदालतको चुस्त व्यवस्थापन र कानुनको सही व्याख्याका कारण आफूले यस्तो सम्मान पाएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।  

सम्मान लिंदै गर्दा विदेशमन्त्री केरीले आफूलाई धाप मार्दै भनेको कुराले भने उनलाई निकै छोएछ । 'जजेज इन द युएस सुड बी लाइक यु', अर्थात् अमेरिकाका न्यायाधीश पनि तपाईंजस्तै हुनुपर्छ भनी केरीले खुसीसाथ अभिव्यक्ति दिएका थिए । संविधान र कानुनको व्याख्यामा विश्वभर कहलिएको अमेरिकी अदालतका नजिरको प्रसङ्ग हाम्रै सर्वोच्चका इजलासमा पनि बहसका सन्दर्भमा बेलाबखत उठ्ने गर्छन् ।  नेपालमा खासगरी मानव बेचबिखन विरुद्ध अपराधमा पीडितको पक्षबाट कुँवरले गरेको व्याख्यालाई इंगित गर्दै केरीले उनीप्रति उत्साहप्रद अभिव्यक्ति दिएका थिए ।

'राम्रो काम गरिरहे कुनै न कुनै रूपमा मूल्यांकन भइहाल्दो रहेछ', केही दिनमै नेपाल फर्किन लागेका उनले टेलिफोन

संवादमा भने- 'यो सम्मान र केरीको अभिव्यक्तिले मलाईमात्र नभई देशलाई नै चिनाएको छ ।'

वर्षभरि विभिन्न क्षेत्रका 'हिरो' खोज्ने अमेरिकी आँखामा नेपालका यी युवा न्यायाधीश त्यसै परेका होइनन् । सबैभन्दा तल्लो तहको अदालतमा बसेर माथिल्ला तहकालाई नमुना देखाउने काम यिनले गर्दै आएका छन् । जिल्ला तहकै अदालतबाट पनि 'न्यायिक सक्रियता' देखाई मानवअधिकार र सामाजिक न्यायको पक्षमा काम गर्न सकिन्छ भन्ने उनले आफ्नो फैसलाबाट देखाइसकेका छन् । परम्परागत मुलुकी ऐनसहित विभिन्न कानुनको आधुनिक, प्रगतिशील र विवेकपूर्ण व्याख्या नहुने हो भने कतिपय सन्दर्भमा पीडित झन् पीडित हुने अवस्था छ । 'नेपालका कानुन, दैवले जानुन्', 'न्यायका नौ सिङ'जस्ता कहावत त्यसै जुरेका होइनन् । कानुनका केही यस्तै 'लुपहोल' समातेर जित्नपर्ने मुद्दा हार्ने, हार्नपर्ने मुद्दा जित्ने गरिएको अदालतमा निकै भेट्टिन्छन् । कमी-कमजोरीमा खेलेर सरकारी वकिल भ्रमपूर्ण अभियोग पेस गर्छन् । कानुन व्यवसायी जबर्जस्ती तर्क र बहस सुनाउँछन् । त्यसैमा टेकेर कतिपय न्यायाधीश 'अन्यायपूर्ण' फैसला सुनाउँछन् ।  

संविधानका धारा र कानुनका दफा समातेर मात्रै पनि सही न्याय हुन नसक्ने बताउँछन् कुँवर । त्यसको उचित र विवेकसम्मत व्याख्या, प्रमाणको सही मूल्यांकन भएन भने पक्षमाथि अन्याय पर्न सक्छ ।

'हाम्रो सन्दर्भमा त कानुनमा लेखिएकै छैन भने पनि त्यसको मानवअधिकार र सामाजिक न्यायको दृष्टिबाट व्याख्या गर्नुपर्ने हुन्छ', कुँवर भन्छन्- 'ऐनले केही बोलेको छैन भनेर न्यायाधीश नबोलिरहन सक्दैन । कतिपय कुरा ऐनले लेखेर मात्र पनि हुँदैन । त्यसमा न्यायाधीशले विवेकशील र फराकिलो व्याख्या गर्नुपर्छ ।'

सामाजिक विकास र मानवअधिकारका काममा लागेका, प्रायः गैरसरकारी संस्थाका अगुवाले पाउने सम्मान यो पटक कुंँवरले पाएका हुन् । यसअघि चेलीबेटी बेचबिखन विरुद्धै सक्रिय नेपाली महिला चरिमाया तामाङले यस्तो सम्मान पाएकी थिइन् ।

कुँवर जिल्ला अदालतको अधिकृत, सर्वोच्च अदालतमा उपरजिष्ट्रारको अनुभव सँगाल्दै ७ वर्षअघि जिल्ला न्यायाधीश नियुक्त भएका हुन् । दुर्गम मुगुबाट सुरु गरी उनी बर्दिया, काठमाडौं, मकवानपुर हुँदै हाल ललितपुर जिल्ला न्यायाधीश छन् ।

उनलाई अमेरिकी सम्मान भने मकवानपुर जिल्ला न्यायाधीश हुँदा चेलीबेटी बेचबिखन, घरेलु हिंसा लगायत मुद्दा सुनवाइमा उनले सुरु गरेको 'फास्ट ट्रयाक' पद्धति र पीडितका पक्षमा भएको फैसलाले नै दिलायो । चेलीबेटी बेचबिखन सम्बन्धी दर्जनौं मुद्दामा उनको इजलासले निरन्तर सुनवाइ गरी हदैसम्मको कैद सजाय तोकेको थियो । मुलुकी ऐनले जन्मकैद २० वर्ष तोके पनि मानव बेचबिखन सम्बन्धी ऐनले विभिन्न अभियोगका आधारमा त्यो सजाय बढाउन सकिने भन्दै उनले एकै अभियुक्तलाई ४४ वर्ष सम्मको कैदसमेत तोकेका थिए ।

यी दुईमात्र नभई अन्य मुद्दा पनि उनले 'फाष्ट ट्रयाक'बाटै हेर्न सुरु गरेका थिए । 'औसतमा ३ महिनाभित्र जुनसुकै प्रकृतिको मुद्दा फैसला भइसक्थे', कुँवर भन्छन् ।

न्यायसम्पादनमा उनको अर्को फरक सुरुवात भनेको पीडित केन्द्रित फैसला हो । चेलीबेटी बेचबिखनकै मुद्दामा उनको इजलासले पीडितलाई राज्यले क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउनुपर्ने फरक धारको फैसला गरेको थियो । अहिलेसम्म पीडितलाई पीडकबाट क्षतिपूर्ति भराउने व्यवस्था भए पनि त्यो कार्यान्वयन नभएकाले राज्यलाई उत्तरदायी बनाउन उनले फरक धार देखाएका हुन् ।

'यस्ता मुद्दामा पहिलो कुरा खास पीडक पक्राउ नै परेका हुन्नन् । उनीहरूको ठूलो माफिया हुन्छ । उनका सहयोगी दलालमात्र समातिने हुन्', अनुभव राख्दै कुँवर भन्छन्- 'ती सहयोगीका रूपमा काम गर्नेबाट पीडितले क्षतिपूर्ति पाउन गाह्रो छ ।'

पीडकबाट राज्यले पनि निश्चित पैसा भराई कोष बनाउने गरेको तर त्यसलाई पीडितका लागि दिन कञ्जुस्याइँ गरेको उनी सुनाउँछन् ।

मकवानपुरमा एक वर्ष हुँदा उत्कृष्ट काम गरेको भन्दै नेपालमै पनि २०६९ सालमा उनी उत्कृष्ट जिल्ला न्यायाधीशका रूपमा न्यायपरिषदबाट पुरस्कृत भएका थिए । त्यतिबेला उनले एक वर्षमा ९९५ मुद्दा दायर भएकोमा ७९८ अर्थात ८० प्रतिशतभन्दा बढी मुद्दा फछ्र्योट गरेका थिए । कतिपय मुद्दा त दायर भएकै दिन सुनवाइ थाली भोलिपल्ट प्रमाण बुझ्ने र तेस्रो दिन फैसलासमेत गरेका थिए ।

भएकै सीमित जनशक्ति र स्रोतबाट नै व्यवस्थित काम गर्न सकिन्छ भन्ने नमुना उनी जुन अदालत गयो, त्यहीं देखाएका

छन् । सर्वोच्चले केही महिनाअघि घरेलु हिंसा, मानव बेचबिखन सहितका छिटो सुनवाइ गर्नुपर्ने मुद्दा कारबाही किनारा गर्न 'फाष्ट ट्रयाक' अदालत गठन गर्न सरकारलाई आदेश दिएको थियो ।

'भएकै अदालतलाई पनि फाष्ट ट्रयाकमा लान सकिन्छ । त्यसका लागि टिम वर्क र इच्छाशक्ति चाहिन्छ', उनी भन्छन् ।

ललितपुर अदालतमै उनले जेन्डर डेस्क, हेल्प डेस्क तयार गरेका छन् । जहाँ घरेलु हिंसा, मानाचामल जस्ता मुद्दा अघि बढाउन उचित सहयोग पुुगेको छ । त्यस्ता मुद्दा निरन्तर सुनवाइ पनि हँुदै आएको छ ।

पर्वत फलेवासमा सामान्य परिवारमा जन्मे-हुर्केका कुँवर आफ्नो सानीमाले अदालतमा झेलेको समस्या देखी कानुन पढेर छिटो, छरितो न्यायका लागि लड्ने विचार पलाएको सुनाउँछन् । एसएलसीपछि स्कुलकै आफ्ना अंग्रेजी गुरु हाल वरिष्ठ अधिवक्ता रामप्रसाद घिमिरेको पहलमा उनी पोखरा आई कानुन विषयमा प्रमाणपत्र तह अध्ययन सुरु गरे । प्रमाणपत्र तहमै प्रथम श्रेणीमा प्रथम भई आफ्नो उत्कृष्टताको सुरुवात गरेका थिए ।

मानवअधिकार र लैङ्गकि समानताप्रति बढी केन्दि्रत भएकाले न्यायाधीश कुँवर यस्ता मुद्दालाई बढी प्राथमिकता दिन्छन् । मानवअधिकार मुख्य विषय बनाई काठमाडौं स्कुल अफ ल र हङकङ विश्वविद्यालयबाट 'डबल डिग्री' हासिल गरेका उनी आँटी न्यायाधीशका रूपमा समेत चिनिन्छन् । 'न्यायाधीशमा कार्यक्षमता हुनुपर्छ । त्यसपछि इमानदारिता । यी दुई कुरा भए कोहीसँग पनि झुक्नु पर्दैन', निडर भएन भने निष्पक्ष न्यायसम्पादनमा समेत बाधा पुग्ने औंल्याउँदै कुँवरले भने ।

धेरै न्यायाधीश अदालतका कामकारबाहीबारे सार्वजनिक रूपमा बोल्न डराउँछन् । अदालतका कुरा बाहिर नआइदिओस् भन्ने चाह राख्नेहरू पनि छन् । तिनकै पहलमा तयार भएको अपहेलनासम्बन्धी विधेयकको त अहिले सर्वत्र विरोधसमेत भएको छ । न्यायाधीश कुँवरको बाटो फरक छ । 'नबिराउनु, नडराउनु र नझुक्नु' भन्दै उनी ढुक्कैले न्यायपालिका र यसको मर्यादाबारे लेख्ने, बोल्ने गर्छन् ।

'माघ १९' पछि तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश हरिप्रसाद शर्माले शाही शासनको खुलेर समर्थन गर्दा सर्वोच्चमा उपरजिष्ट्रार रहेका कुँवर भने त्यसको विरोध गर्दै लेख छाप्थे । 'अदालतको स्वतन्त्र अस्तित्वलाई सरकारबाट कुनै किसिमको हस्तक्षेप हुनुहुन्न । न्यायपालिका स्वयम्ले पनि आफ्नो अधिकार, गरिमा र मर्यादा घटाउने काम गर्नुहुन्न', त्यतिबेला उनले लेखेका थिए । 'मेरो लागि होइन । संस्थाको लागि हो । म किन चुप लाग्ने ?' त्यतिबेला कुँवरले यस पंक्तिकारसँग भनेका थिए ।

असल न्यायाधीश हुन के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ? भनी त्यतिबेलै जिज्ञासा राख्दा उनले ३ कुरामा जोड दिएका थिए । पहिलो, न्यायप्रति प्रतिबद्धता, दोस्रो, निष्ठा र तेस्रो, लगनशीलता । सायद यही कारण उनी विश्वमाझ चिनिने 'हिरो' भए ।

ईकान्तिपुर

प्रकाशित मिति : २०७१ असार १४ (June 28, 2014)

प्रतिक्रियाहरु


adams wrote on 03 December, 2014
आवेदक ध्यान। 2015-2016 ऋण लगानी प्रस्ताव 3% दर मात्र। म श्री एडम्स केभिन AKLM बीमा कम्पनी, इमेल को एक प्रतिनिधि हुँ: (adams.credi@gmail.com) * व्यक्तिगत ऋण। * व्यापार ऋण। * निवेश ऋण। * घर ऋण। * विद्यार्थी ऋण। * निवेश ऋण। यहाँ तपाईं तत्काल श्री एडम्स केभिन ऋण लगानी देखि ऋण को लागि एक मौका छ। सम्पर्क इमेल: (adams.credi@gmail.com) को लागि जरुरी ऋण जानकारी आवेदन 2015 बाहिर छ। इमेल: adams.credi@gmail.com बताएँ: +187499384874

तपाईको प्रतिक्रिया

Advertise with us

जनमत

चुटकिलाहरु पढेर
पेट मिचि मिचि हाँस्न चाहनुहुन्छ ??
यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

GLOBAL Mart & DURGA Restaurant Sunrise Bank in Korea Kasam Restaurant Namaste Restaurant
कोरियाले ७२ वटा देशको लागि टपिक लेभल परिक्षाको मिति तय गर्यो कोरिया जानका लागी फागुनमा आबेदन खुल्दै कोरियामा ४० बर्ष यताकै दोस्रो ठुलो भूकम्प , केहि घाइते , उद्वार कार्य जारि ,क्षतिको बिबरण आउन बाँकि कोरिया सरकारबाट अनुमति पाएको पहिलो रेमिट्यान्स कम्पनीद्धारा सेवा आरम्भबहुमुल्य आइफोन X यसै महिना कोरियाली बजारमा आउदै, मुल्य भने छुन नसकिने रोजगारीका लागि कोरिया आएका एक नेपालीले तयार पारे कोरियन भाषा अध्यन सम्बन्धि मोवाइल एप्स हुने भयो नबौं कोरियन भाषा परिक्षा ,आबेदन फाल्गुनमा खुल्ने कोरिया सरकारबाट अनुमति प्राप्त पहिलो रेमिट कम्पनी जिएमईको नेपालका गर्भनरद्धारा भोली समुद्घाटन हुने, अवैधानिक च्यानल निस्तेज हुने आशा
कोरियाको इन्छन विमानस्थल यो वर्ष पनि विश्वकै सर्वोत्कृष्ट विमानस्थल बन्न सफलकोरिया आएको ३ महिनामै एक नेपाली युबक गम्भीर बिरामी ,कम्पनीले सहयोग नगरेपछि नेपाली हरु बीच अपिल कोरियाले ७२ वटा देशको लागि टपिक लेभल परिक्षाको मिति तय गर्यो कोरिया जानका लागी फागुनमा आबेदन खुल्दै कोरियामा ४० बर्ष यताकै दोस्रो ठुलो भूकम्प , केहि घाइते , उद्वार कार्य जारि ,क्षतिको बिबरण आउन बाँकि नेपालमा तिहार रौनक छाइरहेको बेला कोरियामा एक नेपाली युवाद्धारा झुण्डिएर आत्महत्याकोरियामा कोरियन आइडी लिने भन्दा नागरिकता त्याग्ने बढिनेपाली युवकले आत्महत्या गरेको घटनालाई लिएर आइएलओद्धारा इपिएस नीति पुर्नवलोकन गर्न कोरियासँग आग्रह ।
Women for Women Help Nepal Network Get Membership of MTU रविन्द्र मिश्रका कविता Sahayog
Face Of The Week
Face of The Week -- Ramesh Shrestha Ramesh Shrestha
Date of Birth : 29 September, 1993
Address: Suncheon-si, South Korea
Hometown : Nuwakot, Nepal
Occupation : Manufacturer
Hobbies : writing,reading , swimming , make new friends
E-mail : abit335@gmail.com
Facebook Twitter
Listen BBC Nepali Radio Listen Radio KOREA DARPAN Listen Radio Program Hello Seoul EPS Nepal