LINK-ASIA COMPANY LTD. Nepal Tour Company Ltd. NIK Nepal Travel Subhechha Mart and Restaurant GME REMIT

लिभिङ हेरिटेज- सत्यमोहन जोशी

प्रा. वीणा पौड्याल

सत्यमोहन जोशी, यो नामलाई कुनै चिनारीको आवश्यकता छैन । यी 'जीवित सम्पदा' (लिभिङ हेरिटेज) ले नेपाली जन-जनबाट सम्मान पाएका छन् । जीवनको उत्तरार्द्धमा हिँडिरहेका जोशीको अध्ययनशीलता र सक्रियता लोभलाग्दो छ । वि.सं. १९७७ साल बैसाख ३० गते जन्मेका जोशी ९३ वर्ष पुरा गरेर ९४ वर्ष प्रवेश गर्दैछन् । यो उमेरमा पनि उनको फुर्तिलो छवि सबैका लागि अनुकरणीय हुनसक्छ । हिजोआज पनि उनी संस्कृति र साहित्यसम्बन्धी विविध कार्यक्रममा सहभागी भैरहेका छन् । महत्त्वपूर्ण, नयाँ, नौलो मन्तव्य दिइरहेका

छन् । आमा राजकुमारी र बाबु शंकर जोशीको सन्तानको रूपमा पाटन बखु बहाल -मंगल बजार नजिकैै) मा जन्मिएका उनी आज वरिष्ठ संस्कृतिविद्को रूपमा प्रसिद्ध छन् । मदन पुरस्कारबाट तीन पटकसम्म सम्मानित हुने जोशी एकमात्र स्रष्टा हुन् ।

वि.सं. २०१३ सालमा उनले 'हाम्रो लोकसंस्कृति' नामक ग्रन्थका लागि गद्य विधामा पहिलोपल्ट मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । दोस्रोपटक वि.सं. २०१७ सालमा 'नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा' ग्रन्थका लागि र तेस्रोपल्ट वि.सं. २०२८ सालमा संयुक्त रूपमा 'कणर्ाली लोकसंस्कृति' नामक ग्रन्थका लागि मदन पुरस्कार पाए ।

संस्कृतिविद् अर्थात संस्कृतिसम्बन्धी ज्ञाता जोशी संस्कृतिको विस्तृत क्षेत्रको अध्ययन, अनुसन्धान, संरक्षण र प्रचार-प्रसारमा निरन्तर लागिरहेका छन् । वि.सं. २०१९ सालमा पुरातत्त्व विभागको पहिलो निर्देशक -डाइरेक्टर) भएपछि सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण र प्रचार-प्रसारमा ज्यान दिएर लागे । लाजिम्पाट, टुकुचामा रहेको राजा मानदेवले स्थापना गरेका अभिलेख र मिति भएको त्रिविक्रम वामन विष्णुको मूर्ति, पशुपति जयवागेश्वरी ढुंगेधाराको बुद्ध जन्म-दृश्य दर्शाइएको मायादेवीको मूर्ति संरक्षण गर्न उनले राष्ट्रिय संग्रहालयमा पुर्‍याए । जनकलाल शर्माको सहयोगमा उनलाई काम गर्न सजिलो भएको थियो । स्थानीय जनतालाई कुरा बुझाएर दैनिक पूजा पाइरहेको मूर्ति पुरातत्त्वको संरक्षणमा लग्नु भनेको चानचुने आँटको काम होइन । जोशीको कार्यकालमा नेपालका महत्त्वपूर्ण पुरातात्त्विक सामग्रीले संरक्षण पाएपछि नेपालको इतिहासमा नयाँ नौलो तथ्यहरू प्रकाशमा आएका छन् ।

नेपालको विस्तृत संस्कृतिको शोधखोजसँगै उनले नेपाल भाषा -नेवारी भाषा) साहित्यको सम्बर्द्धनका लागि व्यक्तिगत र संस्थागत रूपमै लागेर महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन् । नेपाल भाषा एकेडेमीका चान्सलर भएर जोशीले विभिन्न रचनात्मक कार्य गरेका छन् । नेपाल भाषामा लेखिएको उनका दुईवटा महाकाव्य प्रकाशित छन् । (१) जयप्रकाश र (२) श्वेतचैत्य ।  ती दुवै महाकाव्य स्तरीय लेखन र सहज प्रस्तुतिका लागि चर्चित छन् । जोशीले च्वसापासाको अध्यक्ष भएको बेला पनि नेपाल भाषाको साहित्य लेखन र सम्बर्द्धनका लागि थुप्रै प्रशंसनीय कार्यहरू गरेका छन् । यिनले नेवारी भाषाको शब्दकोश पनि प्रकाशित गरेका छन् । वि.सं. २००३ मा शारदामा रचना प्रकाशित भएपछि हौसिएका उनको कलम आजसम्म अनवरत चल्दैछ । राणा शासनकालमा बनेको एउटा नाचघर सिंहदरबारभित्र थियो । सर्वसाधारणका लागि नाचघर बनाउने सोच उनको थियो । अर्थात् उनकै पहलमा वि.सं. २०१६ सालमा राष्ट्रिय नाचघरको निर्माण भएको थियो । पाटनको पुरातत्त्व बगैंचा र भक्तपुरको संग्रहालयमा महत्त्वपूर्ण सामग्रीको संकलन र संरक्षणमा पनि उनको ठूलो भूमिका छ । वीर पुस्तकालयमा टिनका बाकसमा थुप्रै पौवाचित्रहरू थिए । तिनै पौवाचित्र भक्तपुर संग्रहालयको लालदरबारमा प्रदर्शन गर्न उनले पहल गरे । नेपालबाट विदेश लगिएका पुरातात्त्विक वस्तुहरू फेरि देशमा नफर्किएकोमा उनी अहिले पनि दुखेसो पोख्छन् ।

'विदेशी कला पारखी टुचीले 'कालचक्र पौवा' नेपालबाट स्मरण गर्दै नेपालका सम्पदाहरूको सुरक्षा महत्त्वपूर्ण पक्ष भएको विचार व्यक्त गरेका छन्', उनी भन्छन्-'नेपालमा पुरातात्त्विक अध्ययन, अनुसन्धान गर्न कोलम्बो प्लान अन्तर्गत आएका एस.एम. भण्डारकर र जनरल ए. घोषले त्रिपुरेश्वरको गेष्ट हाउसमा बसेर खोला-खोला घुमेर प्रागैतिहासिक औजारहरू जम्मा पारेको सम्झँदा आज पनि मन प्रसन्न हुन्छ । नेपालकै पुरातत्त्वविद्हरूले पनि धेरै महत्त्वपूर्ण कार्यहरू गरेका छन् ।'

प्रखर अनुसन्धानकर्ता जोशीले संस्कृतिको विविध फाँटमा स्थलगत अध्ययन गरेर कलम चलाएका छन् । नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा, हाम्रो लोकसंस्कृति, कणर्ाली लोकसंस्कृति, नेपाली मूर्तिकलाको विकासक्रम र नेपाली धातुमूर्तिको विकासक्रम नामक ग्रन्थ धेरैले पढेका र रुचाएका ग्रन्थहरू हुन् । उनले वि.सं. २०२४ मै रचना गरेका कृति 'नेपाली मूर्तिकला' आजसम्म प्रकाशित भएको छैन । उनका अनुसार पाद टिप्पणीसहित रचना गरिएको 'नेपाली मूर्तिकला' प्रकाशित भएपछि मूर्ति विज्ञान र निर्माणसम्बन्धी नौला-नौला तथ्यहरू उजागर हुनेछन् ।

सेतो रङ्ग मनपराउने उनले आफ्नो निवास पाट बखु बहालको बगैंचामा स—साना चराहरू बस्ने कटेरो र माछालाई पोखरी बनाइदिएका छन् । प्रकृतिप्रेमी उनी नाङ्गो खुट्टाले दुबोमा हिंँड्न रुचाउँछन् । प्रज्ञापारिमिता र सद्धर्म पुण्डरिकसूत्र नामक ग्रन्थबाट उनले जीवनमा मार्गदर्शन पाएका छन् । उनलाई आजकल लाग्छ, सुखदुःख भनेको मनको भाव हो । त्यस्तै कमलको फूलबाट मानिसले ग्रहण गर्ने दर्शन विशिष्ट छ । हरेक मानिसले दलदल हिलोबाट उठेर माथि फुल्ने प्रयत्न गर्नुपर्छ । ईश्वर र ईश्वरहरूको अस्तित्व स्वीकार्ने वेदान्ती, आत्मा मान्ने सनातनी र अनात्मवादमा विश्वास गर्ने बौद्ध दर्शन सबैले चेतन साक्षीलाई नकार्नसकेका छैनन् । सबैले चेतन तत्त्वलाई उजागर गरेर लानुपर्छ । आत्मा, अनात्मा, प्रकृति, पुरुष, याव, युव जे भने पनि त्यो तत्त्व चेतन-तत्त्व हो ।

नेपालको राष्ट्रिय संस्कृति नीतिको बारेमा चिन्तित उनी मूर्त र अमूर्त संस्कृति जोगाउन हरेक नेपाली सचेत भएर लाग्नुपर्छ भन्दै पुर्खाको नासो हाम्रोे सम्पदा, धरोहरलाई हामीले हाम्रा नवपुस्तालाई जोगाएर हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा जोड दिन्छन् । उनले चीनमा नेपाली भाषा सिकाउने र रेडियो पेकिङबाट नेपालीमा समाचार प्रचार-प्रसार गर्ने कार्य पनि चार वर्षसम्म गरे । वि.सं. २०२२—२०२५ सम्म नेपाली भाषामा समाचार प्रसार गर्ने क्रममा वि.सं. २०३६—२०३८ सम्म अरनिकोको अध्ययन गर्ने काममा चीनमा थिए । तीनपल्ट मदन पुरस्कार, नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठानबाट वि.सं. २०५३ मा त्रिभुवन प्रज्ञा पुरस्कार, वि.सं. २०५९ मा भानु पुरस्कार, वि.सं. २०६१ सालमा भूपालमानसिंह कार्की प्रज्ञा पुरस्कार, श्रेष्ठ सिरपा पुरस्कार, काठमाडौं विश्वविद्यालयबाट मानार्थ विद्यावारिधिको सम्मान पाएका छन् । गोरखा दक्षिणवाहु, त्रिशक्ति पट्ट, उज्ज्वल कीर्तिमान राष्ट्रिय आदि पदकबाट उनी सम्मानित भैसकेका छन् ।

पत्नी राधादेवीसँगै बखु बहालमा बस्दै आएका जोशीका तीन छोरा र तीन छोरी छन् । छोरीहरू विवाह गरेर पाटन, भीमफेदी र अमेरिकामा छन् । छोराहरू ताहाचल, क्यानाडा र बेलायतमा छन् ।

वि.सं. २००१ म्ाा 'औद्योगिक व्यापारिक समाचार संग्रह अड्डा'बाट आफ्नो जागिरे जीवन सुरु गरेका सत्यमोहन जोशीले वि.सं. २०१५ मा पुरातत्त्व विभागको प्रथम डाइरेक्टरजस्तो गरिमामय पद सम्हाले । जीवनमा धेरै उकाली-ओराली काटे पनि यिनलाई कुनै पद वा पदवीप्रति विशेष लगाव छैन । धेरैले आफ्नो राम्रो स्वास्थ्यको राज सोध्दा जोशी हाँसेर यस्तो जवाफ दिन्छन्— 'खै त्यस्तो विशेष नियम केही छैन, साधारण मांसहारी खाना खान्छु, सकेसम्म हिंँडेरै गन्तव्यमा पुग्छु, ठूलो इच्छा-आकांक्षा छैन, सकारात्मक सोच राख्छु, आफूलाई सधैं सक्रिय राख्छु । आज पनि खुल्लामञ्चमा मैले लेखेको नाटकहरू मञ्चन भैरहेका छन् । बत्तीसपुतली शिल्पी नाटकघरमा मझिपा लाखे नाटक चल्दैछ । यस नाटकमा प्रसङ्ग जङ्गबहादुरको भाकल सबैको प्रस्तुति रोचक छ ।'

 कान्तिपुर

प्रकाशित मिति : २०७१ वैशाख २६ (May 10, 2014)

प्रतिक्रियाहरु


adams wrote on 03 December, 2014
आवेदक ध्यान। 2015-2016 ऋण लगानी प्रस्ताव 3% दर मात्र। म श्री एडम्स केभिन AKLM बीमा कम्पनी, इमेल को एक प्रतिनिधि हुँ: (adams.credi@gmail.com) * व्यक्तिगत ऋण। * व्यापार ऋण। * निवेश ऋण। * घर ऋण। * विद्यार्थी ऋण। * निवेश ऋण। यहाँ तपाईं तत्काल श्री एडम्स केभिन ऋण लगानी देखि ऋण को लागि एक मौका छ। सम्पर्क इमेल: (adams.credi@gmail.com) को लागि जरुरी ऋण जानकारी आवेदन 2015 बाहिर छ। इमेल: adams.credi@gmail.com बताएँ: +187499384874

तपाईको प्रतिक्रिया

Advertise with us

जनमत

चुटकिलाहरु पढेर
पेट मिचि मिचि हाँस्न चाहनुहुन्छ ??
यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

GLOBAL Mart & DURGA Restaurant Sunrise Bank in Korea Kasam Restaurant Namaste Restaurant
कोरियाले ७२ वटा देशको लागि टपिक लेभल परिक्षाको मिति तय गर्यो कोरिया जानका लागी फागुनमा आबेदन खुल्दै कोरियामा ४० बर्ष यताकै दोस्रो ठुलो भूकम्प , केहि घाइते , उद्वार कार्य जारि ,क्षतिको बिबरण आउन बाँकि कोरिया सरकारबाट अनुमति पाएको पहिलो रेमिट्यान्स कम्पनीद्धारा सेवा आरम्भबहुमुल्य आइफोन X यसै महिना कोरियाली बजारमा आउदै, मुल्य भने छुन नसकिने रोजगारीका लागि कोरिया आएका एक नेपालीले तयार पारे कोरियन भाषा अध्यन सम्बन्धि मोवाइल एप्स हुने भयो नबौं कोरियन भाषा परिक्षा ,आबेदन फाल्गुनमा खुल्ने कोरिया सरकारबाट अनुमति प्राप्त पहिलो रेमिट कम्पनी जिएमईको नेपालका गर्भनरद्धारा भोली समुद्घाटन हुने, अवैधानिक च्यानल निस्तेज हुने आशा
कोरियाको इन्छन विमानस्थल यो वर्ष पनि विश्वकै सर्वोत्कृष्ट विमानस्थल बन्न सफलकोरिया आएको ३ महिनामै एक नेपाली युबक गम्भीर बिरामी ,कम्पनीले सहयोग नगरेपछि नेपाली हरु बीच अपिल कोरियाले ७२ वटा देशको लागि टपिक लेभल परिक्षाको मिति तय गर्यो कोरिया जानका लागी फागुनमा आबेदन खुल्दै कोरियामा ४० बर्ष यताकै दोस्रो ठुलो भूकम्प , केहि घाइते , उद्वार कार्य जारि ,क्षतिको बिबरण आउन बाँकि नेपालमा तिहार रौनक छाइरहेको बेला कोरियामा एक नेपाली युवाद्धारा झुण्डिएर आत्महत्याकोरियामा कोरियन आइडी लिने भन्दा नागरिकता त्याग्ने बढिनेपाली युवकले आत्महत्या गरेको घटनालाई लिएर आइएलओद्धारा इपिएस नीति पुर्नवलोकन गर्न कोरियासँग आग्रह ।
Women for Women Help Nepal Network Get Membership of MTU रविन्द्र मिश्रका कविता Sahayog
Face Of The Week
Face of The Week -- Ramesh Shrestha Ramesh Shrestha
Date of Birth : 29 September, 1993
Address: Suncheon-si, South Korea
Hometown : Nuwakot, Nepal
Occupation : Manufacturer
Hobbies : writing,reading , swimming , make new friends
E-mail : abit335@gmail.com
Facebook Twitter
Listen BBC Nepali Radio Listen Radio KOREA DARPAN Listen Radio Program Hello Seoul EPS Nepal